Fahami Dahulu: Demam Bukan Penyakit

Demam pada asasnya ialah respons semula jadi tubuh untuk melawan jangkitan, bukan penyakit itu sendiri. Kenaikan suhu berlaku kerana pusat pengawal suhu di otak (hipotalamus) menaikkan set point tubuh supaya sistem imun bekerja lebih optimum melawan kuman.

Langkah pertama apabila anak kelihatan hangat adalah mengukur suhunya dengan termometer. Pengukuran yang disyorkan adalah termometer di lipatan ketiak (aksila). Anak dikatakan demam jika suhunya 38 darjah Celsius atau lebih. Selain angka, perhatikan juga tingkah laku si kecil — anak yang masih aktif umumnya lebih selamat daripada anak yang lembik walaupun suhunya tidak terlalu tinggi.

Kompres Hangat, Bukan Kompres Sejuk

Pertolongan cemas pertama yang boleh dilakukan di rumah ialah kompres hangat. Basahkan tuala kecil dengan air hangat (bukan air sejuk atau ais), kemudian lekapkan pada dahi, lipatan ketiak dan lipatan paha bahagian dalam selama 10–15 minit. Kompres hangat membuka pori-pori kulit sehingga panas badan mengewap keluar.

Ikatan Dokter Anak Indonesia (IDAI) menegaskan kompres sejuk tidak disyorkan kerana mencetuskan menggigil dan penyempitan salur darah yang sebaliknya menaikkan suhu badan, serta membuat kanak-kanak tidak selesa. Elakkan juga mengompres dengan alkohol kerana berisiko menimbulkan hipoglisemia.

Cecair, Pakaian dan Ubat Penurun Panas

Semasa demam, cecair badan keluar lebih cepat melalui peluh dan pernafasan. Berikan cecair dalam kuantiti kecil tetapi kerap — air putih, kuah sup, oralit, atau ASI untuk bayi — dan pantau kekerapan membuang air kecil sebagai tanda kecukupan cecair. Pakaikan pakaian nipis daripada bahan kapas dan elakkan selimut tebal.

Ubat penurun panas seperti parasetamol boleh diberikan apabila kanak-kanak kelihatan tidak selesa, dengan dos mengikut berat badan dan nasihat doktor. IDAI menyarankan agar tidak mengombinasikan parasetamol dan ibuprofen secara bergilir-gilir kerana tidak terbukti lebih berkesan dan berisiko mengelirukan dos. Jangan berikan aspirin kepada kanak-kanak kerana berisiko sindrom Reye.

Bila Perlu ke Doktor

Bawa anak ke doktor dengan segera jika demam berlaku pada bayi berusia bawah tiga bulan, demam berlarutan lebih tiga hari, suhu badan melebihi 40°C, atau anak menunjukkan tanda dehidrasi seperti jarang kencing dan mulut kering.

Tanda bahaya lain yang memerlukan bantuan perubatan segera ialah sawan demam, leher kaku, sesak nafas, ruam kulit yang tidak hilang apabila ditekan, atau penurunan kesedaran. Jika ragu-ragu, dapatkan nasihat doktor atau fasiliti kesihatan terdekat.